Tusz pigmentowy czy barwnikowy? Różnice, trwałość i zastosowania

W skrócie: tusz pigmentowy zawiera stałe cząstki barwiące, które osiadają na powierzchni papieru, a tusz barwnikowy to barwnik rozpuszczony w wodzie, który wsiąka w papier. Pigment daje wydruki odporne na wodę i światło — na dobrym papierze zachowują kolory przez dziesiątki lat — oraz ostry tekst na zwykłym papierze. Barwnik daje żywe kolory i równy połysk na papierze błyszczącym, zwykle kosztuje mniej, ale szybciej blaknie i rozmazuje się po zamoczeniu. Do wydruków na sprzedaż, wystaw, Fine Art, dokumentów i rysunków technicznych wybierz tusz pigmentowy; do domowych odbitek, albumów i zdjęć od ręki wystarczy barwnikowy. O rodzaju tuszu decyduje drukarka — tuszów nie wolno zamieniać ani mieszać.

Tusz pigmentowy i barwnikowy — co to jest?

Każdy tusz do drukarki atramentowej składa się z nośnika (najczęściej wody z dodatkami) i substancji, która nadaje kolor. Różnica między dwoma rodzajami sprowadza się do tego, w jakiej postaci ta substancja występuje.

Tusz pigmentowy — co to?

Tusz pigmentowy (inaczej atrament pigmentowy) to zawiesina: mikroskopijne, stałe cząstki pigmentu unoszą się w płynie, ale się w nim nie rozpuszczają. Po wydruku nośnik wsiąka lub odparowuje, a pigment zostaje na powierzchni papieru i wiąże się z nią. Dlatego wydruk nie rozpływa się po zamoczeniu, a światło niszczy go bardzo powoli.

Tusz barwnikowy — co to?

Tusz barwnikowy (atrament barwnikowy, w opisach sprzętu także tusz dye) to roztwór: barwnik jest całkowicie rozpuszczony w wodzie, tak jak cukier w herbacie. Taki atrament wnika w warstwę chłonną papieru i barwi ją od środka. Efekt to czyste, nasycone kolory i gładka powierzchnia wydruku — ale barwnik łatwiej wypłukuje woda i szybciej rozkładają go światło oraz ozon.

Tusz pigmentowy a barwnikowy — najważniejsze różnice

Który tusz jest trwalszy: pigmentowy czy barwnikowy?

Pod względem trwałości wygrywa tusz pigmentowy. Cząstka pigmentu jest wielokrotnie większa od cząsteczki barwnika, więc promieniowanie UV i ozon niszczą najpierw jej zewnętrzną warstwę, a wnętrze długo zachowuje kolor. Niezależne testy przyspieszonego starzenia przypisują wydrukom pigmentowym na papierach archiwalnych trwałość liczoną w dziesiątkach lat, a w najlepszych połączeniach tuszu i papieru — ponad 100 lat ekspozycji za szkłem. Wydruki barwnikowe wytrzymują w tych samych warunkach od kilku do kilkudziesięciu lat; w albumie, bez dostępu światła, znacznie dłużej.

Na trwałość wydruku wpływają cztery rzeczy:

• rodzaj tuszu — pigment albo barwnik, oryginalny albo zamiennik,
• papier — bezkwasowy, bez wybielaczy optycznych, z warstwą dopasowaną do tuszu,
• ekspozycja — słońce, wilgoć i zanieczyszczone powietrze skracają życie każdego wydruku,
• zabezpieczenie — rama ze szkłem, laminat lub lakier z działu ochrona wydruku.

Osobną sprawą jest wodoodporność. Kropla wody na wydruku barwnikowym na zwykłym papierze zostawia zaciek; wydruk pigmentowy ją przetrwa. Ma to znaczenie przy rysunkach, które trafiają na budowę, etykietach i dokumentach zakreślanych markerem.

Tusz pigmentowy czy barwnikowy do zdjęć?

To zależy od tego, co stanie się ze zdjęciem po wydruku.

Wybierz tusz pigmentowy, jeśli sprzedajesz odbitki, przygotowujesz wystawę albo drukujesz na papierach matowych, barytowych i papierach Fine Art. Profesjonalne zestawy mają osobną czerń do papierów błyszczących (Photo Black) i matowych (Matte Black) oraz dodatkowe odcienie szarości, dzięki czemu zdjęcia czarno-białe wychodzą neutralne, bez kolorowej dominanty. Tak pracują Epson SureColor SC-P700 (format A3+) i Epson SureColor SC-P900 (format A2+): obie drukarki korzystają z dziesięciu atramentów pigmentowych UltraChrome Pro10.

Wybierz tusz barwnikowy, jeśli drukujesz odbitki do albumu, zdjęcia dla klientów od ręki, fotoksiążki i pamiątki. Na papierze fotograficznym błyszczącym barwnik daje równy połysk i mocne kolory, a koszt odbitki jest niższy. Tak działają drukarki drylab: Epson SureLab SL-D500 używa sześciu tuszów barwnikowych UltraChrome D6r-S w butelkach po 70 ml.

Niezależnie od tuszu zadbaj o dopasowanie papieru — podpowiedzi znajdziesz w poradniku jaki papier fotograficzny do drukarki wybrać. Jeśli kolory na odbitce różnią się od tych na ekranie, przyczyną zwykle nie jest tusz, tylko brak kalibracji i profilu — opisaliśmy to we wpisie kolory na wydruku inne niż na monitorze.

Jaki tusz do dokumentów, rysunków CAD i plakatów?

Dokumenty i tekst. Na zwykłym papierze biurowym pigment nie wsiąka głęboko we włókna, więc litery są czarne i ostre, a druk dwustronny mniej przebija. Dlatego wiele domowych drukarek łączy oba rozwiązania: tusz pigmentowy czarny do tekstu i barwnikowe kolory do zdjęć.

Rysunki techniczne i mapy. W ploterach liczy się ostra kreska i odporność na wilgoć, dlatego tusz do plotera to najczęściej pigment — w całym zestawie albo przynajmniej w czerni. Epson SureColor SC-T5405 drukuje czterema tuszami pigmentowymi UltraChrome XD2, Canon imagePROGRAF TM-240 — pięcioma atramentami pigmentowymi LUCIA TD, a HP DesignJet T230 łączy pigmentową czerń z barwnikowymi kolorami. Urządzenia znajdziesz w dziale plotery CAD/GIS, a dobór nośnika opisuje poradnik papier do plotera — rozmiary rolek, gramatury i rodzaje.

Plakaty i wydruki ekspozycyjne. Wszystko, co wisi w witrynie, na ścianie albo w oświetlonej gablocie, drukuj pigmentem — najlepiej na papierze powlekanym lub płótnie canvas.

Drukarka pigmentowa czy barwnikowa — jakie tusze mają popularne urządzenia?

Rodzaju tuszu nie wybiera się osobno: jest przypisany do modelu. Głowica, układ zasilania i sterownik są zaprojektowane pod konkretny atrament. Pytanie „drukarka pigmentowa czy barwnikowa” warto więc zadać przed zakupem urządzenia.

Większe formaty fotograficzne obsługują plotery fotograficzne, na przykład Epson SureColor SC-P6500D i Canon imagePROGRAF PRO-2600. Taki ploter pigmentowy to wybór do zdjęć, reprodukcji i wydruków wystawowych w dużym formacie. Mniejsze modele do domu i biura zebraliśmy w dziale drukarki atramentowe.

Epson: tusz barwnikowy czy pigmentowy?

Epson stosuje oba rodzaje i oznacza je nazwami rodzin. Tusz pigmentowy Epson to między innymi UltraChrome Pro (drukarki i plotery fotograficzne SC-P), UltraChrome XD2 (plotery SC-T3100 i SC-T5405) oraz DURABrite (drukarki biurowe WorkForce). Tusze barwnikowe to między innymi UltraChrome D6r-S w drylabach SureLab. Więcej o tym, dlaczego warto trzymać się atramentów producenta, przeczytasz we wpisie oryginalne tusze Epson.

Tusz pigmentowy Canon, HP i Brother

U Canona atramenty pigmentowe noszą nazwę LUCIA (LUCIA PRO w ploterach fotograficznych, LUCIA TD w ploterach CAD). W drukarkach domowych Canon, HP i Brother spotkasz najczęściej układ mieszany: pigmentowa czerń do tekstu i barwnikowe kolory. Pewność daje tylko specyfikacja modelu albo oznaczenie wkładu.

Jak sprawdzić, jaki tusz ma Twoja drukarka? 4 kroki

1. Odczytaj symbol wkładu z etykiety lub ze sterownika drukarki, na przykład T47A1 albo T54C1.
2. Znajdź ten wkład w sklepie — w opisie produktu jest pole „rodzaj atramentu”: pigmentowy lub barwnikowy. Pełną listę zawiera dział tusze oryginalne.
3. Sprawdź nazwę technologii w danych technicznych urządzenia: UltraChrome Pro, UltraChrome XD2, DURABrite i LUCIA oznaczają pigment.
4. Zrób prosty test: wydrukuj pasek czerni i kolorów na zwykłym papierze, odczekaj dobę i przeciągnij po nim wilgotnym palcem. Barwnik zwykle się rozmaże, pigment zostanie na miejscu. W drukarce z układem mieszanym czerń i kolory zachowają się inaczej.

Czy można zamienić lub mieszać tusz pigmentowy z barwnikowym?

Nie. Tusz pigmentowy i barwnikowy mają inną lepkość, inny skład i inaczej zachowują się w dyszach. Wlanie pigmentu do drukarki barwnikowej może skończyć się zatkaniem głowicy, barwnik w drukarce pigmentowej oznacza przekłamane kolory i utratę trwałości, a zmieszane atramenty mogą wytrącić osad w przewodach. Do tego sterownik i profile kolorów są przygotowane pod jeden konkretny zestaw, więc nawet sprawna drukarka zaczęłaby przekłamywać barwy.

Z tego samego powodu ostrożnie podchodź do zamienników. Jeśli po nie sięgasz, wybieraj tusze zamienne przeznaczone dokładnie do Twojego modelu i tego samego rodzaju co oryginał. Przy wydrukach, w których liczy się kolor, po każdej zmianie tuszu lub papieru warto zamówić profilowanie papieru.

Jak dbać o drukarkę z tuszem pigmentowym i barwnikowym? 5 zasad

1. Drukuj regularnie. Choćby jedna kolorowa strona na tydzień lub dwa utrzymuje drożność dysz. Dotyczy to obu rodzajów tuszu, a pigmentu szczególnie.
2. Wyłączaj drukarkę przyciskiem, nie listwą zasilającą — urządzenie zdąży zaparkować i uszczelnić głowicę.
3. Wstrząśnij wkładem pigmentowym przed instalacją, jeśli zaleca to producent; pigment z czasem osiada na dnie.
4. Pilnuj terminu przydatności i przechowuj zapas tuszów w temperaturze pokojowej, z dala od słońca.
5. Kontroluj pojemnik konserwacyjny. Podczas czyszczenia głowicy tusz trafia do pojemnika na zużyty atrament; po jego zapełnieniu drukarka przerwie pracę.

Gdy test dysz mimo czyszczenia pokazuje przerwy, nie powtarzaj go w nieskończoność — każde czyszczenie zużywa tusz. W ploterach pomoże serwis, a części znajdziesz w dziale głowice drukujące. O budowie głowic piszemy we wpisie głowica drukująca Epson PrecisionCore MicroTFP.

Najczęstsze pytania o tusz pigmentowy i barwnikowy

Czym różni się tusz pigmentowy od barwnikowego?

Postacią substancji barwiącej. W tuszu pigmentowym są to stałe cząstki zawieszone w płynie, które zostają na powierzchni papieru. W barwnikowym — barwnik rozpuszczony w wodzie, który w papier wsiąka. Stąd różnice w trwałości, wodoodporności i wyglądzie wydruku.

Pigment czy barwnik — co lepsze do zdjęć?

Do zdjęć na sprzedaż, wystaw i papierów matowych — pigment. Do odbitek albumowych na papierze błyszczącym — barwnik, który daje równy połysk i niższy koszt odbitki.

Czy tusz pigmentowy jest wodoodporny?

Wydruk pigmentowy po wyschnięciu jest odporny na wodę i rozmazywanie, także na zwykłym papierze. Nie oznacza to pełnej odporności na ścieranie — powierzchnię papieru błyszczącego i barytowego warto chronić.

Czy tusz pigmentowy zasycha szybciej niż barwnikowy?

Niekoniecznie szybciej, ale skutki są poważniejsze. W nieużywanej drukarce zasycha każdy tusz. Pigment trudniej usunąć z dysz, bo zostawia stały osad, dlatego drukarka pigmentowa gorzej znosi wielotygodniowe przestoje.

Czy tusz pigmentowy nadaje się na papier błyszczący?

Tak, pod warunkiem że drukarka ma czerń fotograficzną (Photo Black). Na błysku mogą być widoczne niewielkie różnice połysku między ciemnymi i jasnymi partiami zdjęcia; najmniej widać je na papierach satynowych, perłowych i barytowych.

Atrament wodny a pigmentowy — czy to przeciwieństwa?

Nie. „Wodny” opisuje nośnik, a „pigmentowy” lub „barwnikowy” — substancję barwiącą. Większość tuszów do drukarek biurowych i fotograficznych, zarówno pigmentowych, jak i barwnikowych, jest na bazie wody.

Czy tusz pigmentowy albo barwnikowy nadaje się do sublimacji?

Nie. Sublimacja wymaga osobnych tuszów sublimacyjnych i drukarki do nich przeznaczonej. Zwykły tusz pigmentowy ani barwnikowy nie przeniesie się trwale na tkaninę czy kubek.

Drukarka pigmentowa a atramentowa — czym się różnią?

Niczym — drukarka pigmentowa jest drukarką atramentową, tylko pracuje na tuszach pigmentowych. Pozostałe drukarki atramentowe używają tuszów barwnikowych albo układu mieszanego.

Jaka drukarka na tusze pigmentowe w formacie A3?

Do zdjęć i grafik w formacie A3+ służy Epson SureColor SC-P700, a w formacie A2+ — SC-P900. Obie to drukarki fotograficzne z dziesięcioma tuszami pigmentowymi.

Podsumowanie: tusz pigmentowy czy barwnikowy?

Tusz pigmentowy wybierz wtedy, gdy wydruk ma przetrwać lata, wisieć w świetle, trafić do klienta albo na budowę: zdjęcia wystawowe, Fine Art, plakaty, dokumenty, rysunki CAD. Tusz barwnikowy sprawdzi się przy odbitkach do albumu, zdjęciach od ręki i kolorowych wydrukach domowych, gdzie liczą się żywe barwy, połysk i koszt. Pamiętaj, że decyzję podejmujesz przy zakupie urządzenia — tuszów nie należy zamieniać ani mieszać.

Nie wiesz, jaki tusz pasuje do Twojej drukarki albo które urządzenie wybrać do swoich wydruków? Napisz lub zadzwoń — doradzimy drukarkę, tusze i papier. Pełną ofertę atramentów znajdziesz w dziale tusze oryginalne do drukarek i ploterów.